Câu hỏi thường gặp về bệnh chàm

Bệnh chàm (eczema) là một tình trạng viêm da mãn tính, không lây nhiễm. Mặc dù không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống do ngứa, mất ngủ và tác động tâm lý.

Có, bệnh chàm có yếu tố di truyền mạnh. Nếu một bố mẹ có eczema, con có 25% nguy cơ mắc bệnh. Nếu cả hai bố mẹ đều có, nguy cơ tăng lên 60-80%. Tuy nhiên, di truyền chỉ là yếu tố nguy cơ, không phải nguyên nhân duy nhất.

Bệnh chàm có thể kiểm soát rất tốt và nhiều người đã 'khỏi' hoàn toàn. Khoảng 60% trẻ em sẽ hết triệu chứng khi trưởng thành. Với phương pháp điều trị đúng và thay đổi lối sống, nhiều người trưởng thành cũng có thể sống bình thường không có triệu chứng.

Nguyên nhân chính bao gồm: (1) Di truyền - khuyết tật gen filaggrin, (2) Rối loạn miễn dịch - phản ứng quá mức với allergen, (3) Hàng rào da bị tổn thương - mất nước và dễ nhiễm khuẩn, (4) Yếu tố môi trường - allergen, stress, thời tiết.

Thực phẩm gây dị ứng phổ biến: sữa bò, trứng, đậu phộng, hải sản, lúa mì, đậu nành. Thực phẩm chứa histamine cao: cà chua, dâu tây, rượu, thực phẩm lên men. Mỗi người có trigger khác nhau, nên cần làm elimination diet để xác định.

Có, stress là trigger rất quan trọng. Stress tăng cortisol, làm suy yếu miễn dịch và tăng viêm. Stress cũng làm người ta gãi nhiều hơn, tạo vòng luẩn quẩn. Quản lý stress qua thiền, yoga, tập thể dục là phần quan trọng của điều trị.

Corticosteroid bôi ngoài da an toàn khi dùng đúng cách. Tác dụng phụ chủ yếu khi dùng quá liều, quá lâu hoặc ở vùng da mỏng. Nguyên tắc: dùng liều thấp nhất hiệu quả, thời gian ngắn nhất, tránh dùng liên tục >2 tuần ở một vùng.

Biologics như Dupixent rất hiệu quả cho eczema nặng không đáp ứng điều trị thông thường. Tỷ lệ cải thiện 70-80%, ít tác dụng phụ hơn corticosteroid uống. Nhược điểm: đắt (2-3 triệu/tháng), cần tiêm định kỳ. Phù hợp cho trường hợp nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống.

Một số thảo dược có bằng chứng khoa học: nghệ (curcumin), lô hội, dầu dừa. Tuy nhiên, cần thận trọng vì có thể gây dị ứng thêm. Luôn patch test trước khi dùng. Không nên thay thế hoàn toàn điều trị y học, mà kết hợp như liệu pháp hỗ trợ.

Tắm nước ấm (không nóng), không quá 10-15 phút. Dùng sữa tắm pH thấp, không chứa SLS/SLES. Vỗ khô nhẹ nhàng, bôi kem dưỡng ẩm trong vòng 3 phút sau tắm. Tần suất: tùy tình trạng da, có thể 1-2 ngày/lần.

Kem phù hợp có: (1) Ceramides - phục hồi hàng rào da, (2) Hyaluronic acid - giữ ẩm, (3) Không paraben, không fragrance, (4) Thương hiệu uy tín: CeraVe, La Roche Posay, Eucerin. Quan trọng nhất là phù hợp với da bạn - nên patch test trước.

Không cần tránh hoàn toàn. Ánh nang mặt trời có thể giúp cải thiện eczema nhờ vitamin D và tác dụng chống viêm nhẹ. Tuy nhiên, cần chống nắng phù hợp, tránh cháy nắng. Thời gian tốt nhất: sáng sớm hoặc chiều muộn, 10-15 phút.

Elimination diet là loại bỏ các thực phẩm nghi ngờ gây dị ứng trong 2-4 tuần, sau đó thêm từng loại để xác định trigger. Hiệu quả với 60-70% người có food allergy. Cần có sự hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng để tránh thiếu chất.

Có bằng chứng cho thấy probiotics giúp cải thiện eczema, đặc biệt ở trẻ em. Các chủng có lợi: Lactobacillus rhamnosus, Bifidobacterium lactis. Nên dùng sản phẩm có từ 10-50 tỷ CFU, nhiều chủng khác nhau. Hiệu quả thường thấy sau 8-12 tuần.

Trẻ em thường eczema ở mặt, đầu gối, khuỷu tay. Nguyên nhân chủ yếu là dị ứng thực phẩm và di truyền. Điều trị nhẹ nhàng hơn, ưu tiên dưỡng ẩm và tránh trigger. 60% trẻ sẽ khỏi khi lớn. Quan trọng là giáo dục gia đình và kiên trì điều trị.

Eczema có thể tồi tệ hơn trong thai kỳ do thay đổi hormone và miễn dịch. Tránh corticosteroid mạnh, retinoid, một số kháng sinh. An toàn: kem dưỡng ẩm, corticosteroid yếu bôi ngoài, cetirizine nếu cần. Luôn tham khảo bác sĩ trước khi dùng thuốc.